Единение. Просвещение. Созидание.
ислам журналы
С именем Аллаха, Милостивого и Милосердного. Ырайымдуу, Боорукер Аллахтын аты менен!
«Акыйкатта үммѳтүӊѳр бир эле үммѳт…» («Анбийа»сүрѳѳсү, 92-аят)

Пайгамбарыбыз аялдарга кандай мамиле кылган?

Автору: Камилям Мухамедова / Жарыяланды: 15 ноябрь 2017

Мухаммед пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) айтты: «Кимде-кимдин мүнөзү жакшы болсо, ошонун ишеними эң мыкты. Ким аялына жакшы мамиле кылса, ал мыктылардын катарында».

null

Исламга чейинки коомдордо, аялдар акыйкатсыздыкка, зордук-зомбулукка жана эзүүгө кабылып, баардык укуктарынан ажыраган. Эркектер, алардын акчасын, болгон дүнүйө мүлкүн алдап алып коюшкан. Аял күйөө тандаганга таптакыр укугу жок болуп, күйөөсүнүн, ага акыйкатсыз мамиле жасоодон чектеп турган, эч кандай милдеттери болбогон.

Индустардын коомунда, аялдардын күңдөн айырмасы жок эле. Күйөөсүнө баш ийип, анын карамагындагы буюм сыяктуу болчу. Өзү үчүн чечим кабыл алуу укугунан ажыратылып, күйөөсү кааласа, кумар оюндарына да уттуруп жиберишкен. Күйөөсү каза болгон аял, башка эркекке турмушка чыга алган эмес. Тактап айтканда, күйөөсү өлгөндөн кийин, ал жашаганга укуксуз болуп, күйөөсү кайсы күнү дүйнөдөн өтсө, ал дагы ошол күнү жашоосу менен кош айтышкан. Аялдарды, каза болгон күйөөсүнүн денеси менен чогу өрттөп жиберишкен.

Байыркы кытай коомунда, аялдар эркектердин бийлигине баш урушкан. Өмүр бою күйөөсүнө баш ийип, баардык каржылык жана социалдык укуктардан ажыратылган. Аялдар, укуксуз жандык катары эсептелип, өз тагдырын, турмуш жолун аныктаганга жол берилбей, баардыгын эркек чечкен. Алар билим алганга, таалим-тарбия бергенге татыксыз деп эсептелип, сыртынан кулпуланган үйдө, тиричиликтеги баардык иштерди күн сымал аткарышкан. Кыздар он беш жашка чыкканда, алардын чачы кыркылып, жыйырма жашында күйөөгө берилген. Күйөөнү кыздын атасы тандаган.

Байыркы Римде, аялдар укукка ээ болбой, толук бойдон эркектин бийлигине таандык болгон. Эркектер эмнени кааласа, ошону жасашкан. Баардык бийлик жана ыйгарым укуктар эркектердин колунда болуп, кээ учурларда, өз аялын өлүм жазасына да буюрган.

Арабдар, ислам динин кабыл алганга чейин, үй-бүлөсүндө кыз төрөлсө, аны жамандыкка жоруп, кайгырып, ачууланышкан. Арабдардын эркектери кыздарды жек көрүп, кээ бир араб урууларында, жаңы төрөлгөн кызды тирүүлөй жерге көмүү салты кеңири жайылган. Бул салт ар кандай себептерге (кандайдыр-бир кемчилиги менен төрөлсө же ушак болуудан уялып) жана үй-бүлөнүн коомдогу абалына жараша ишке ашырылган. Ушул боюнча, Кудуреттүү Аллах айтты: «Эгер алардын бирөөсү кыз менен сүйүнчүлөнсө, анын ачуусу келип, бети карара баштайт. Өзүнө келген «жаман» кабардын таасиринен улам элден жашырынат. Аны эмне кордукка салып, же топуракка көмүп таштоо керекпи? Алар кандай жаман өкүм чыгарышат» («Нахл» сүрөөсү, 58-59-аяттар).

Ислам, аялдарды мурда болуп көрбөгөн бийиктиктерге чейин көтөрүп, Кудайдын ырайымдарын жана сыйлыктарын алууда, эркек менен аялдын диний теңчилигин тастыктады. Башка диндерге салыштырмалуу, исламда, аялдардын ээлеген орду өтө жогору. Аларга Ыйык Курандын эң чоң башкы бөлүмдөрү арналган («Ниса» - «Аялдар»). Аялдардын мындай жогорку макамы, дүйнөнүн түзүлүшү менен тыгыз байланышта. Кудуреттүү Аллах баардык жандууларды жубу менен жараткан, болгону, Аллах жалгыз жана Ага теңдеш эч ким жок.

«Эй, адамдар, силерди бир жандан жаратып, анан андан жуп кылып, ал экөөсүнөн көптөгөн эркек жана аялдарды жараткан Эгеңерден корккула!....» («Ниса» сүрөөсү, 1-аят).

Пайгамбарыбыздын (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) өтөлгөлүү өмүр жолу, анын насааттары, улуу иштери жана үй-бүлөлүк жашоосу – жогоруда айтылгандарды таасын далилдеп турат. Мухаммад пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!), аял – бул эркектин жарымы, демек, аялсыз эркектин болушу мүмкүн эмес – деп айткан. Жердеги жашоонун уланышы жана анын өнүгүшү үчүн, Жараткан Аллахтын кепилдиги мына ушунда.

Исламда, аял өтө маанилүү ролду ойнойт. Ал эне, эже, өмүрлүк жар жана кыз. Аларга эркектер тарабынан жасала турган мамиле Жараткан тарабынан белгиленген. Аллах аялдардын макамын жогору көтөрүп, адамзаттын тукумун улоо вазыйпасын аларга тартуулаган. Эч кимибиз, аялдан келип чыкканыбызды тана албайбыз.

Аял-эне. Дин тутунгандарга, биринчи кезекте Жаратканга, андан кийин, жакшылык кылган адамдарга ыраазы болууну буюрган. Жараткандан кийинки, биздин ыраазычылыгыбызга татыктуу, ата-энеден башка эч болушу мүмкүн эмес. Тастыкталган хадисте айтылгандай: «Бейиш энелердин таманынын астында». Демек, энеге болгон мамиле, биздин түбөлүк жашообуздун ырыс-кешиктүү болушун аныктайт. «Бир адам, пайгамбардан (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) сурады: “Эй, Аллахтын элчиси, адамдардын арасынан ким жогорку даражадагы сыйга жана жакшы мамилеге татыктуу” – “Эне” – деп жооп берди пайгамбар. “Андан кийин ким?” – Жараткандын элчиси дагы бир жолу “Эне” – деди. “Дагы ким?” – “Эне” деп үчүнчү жолу кайталады. “Андан кийинчи?” – “Ата”». Ата-энеге болгон жакшы мамиле, жакшы амалдардын катарына кирет. Аллах жана анын элчиси (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!), баарыбызды ушуга үндөп, аны менен бирге, аялдардын исламда ээлеген жогорку ордун жана алардын жашоодогу маанисин көрсөтөт.

Аял-эже. Эркек адам эжесине жумшак мамиле кылып, ага ар дайым жардам бериши керек. Пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) айтты: «Аялдар – эркектердин эжелери». Бул жөнүндө Ыйык Куранда да айтылат: «Эй, адамдар! Биз силерди эркек-ургаачыдан жараттык. Ошондой эле бири бириңерди таанып-билишиңер үчүн урууларга жана элдерге бөлүп койдук. Аллахтын алдында силердин эң сыйлууңар – такыбараагыңар. Чындыгында, Аллах – (баарын) Билүүчү, (баарынан) Кабардар!» («Хужурат» сүрөөсү, 13-аят).

Аял-кыз. Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) айтты: «Кимде-ким, кыздуу болуп, аны Жараткан Аллахтан ага жиберилген белектерди берешендик менен берип, тарбиялап, ага камкордук көрсө, анда ал кыз байгерчиликке жеткирип, тозоктон сактап, бейишке жол ачат». Башка хадисте мындай деп айтылат: «Кимде-кимдин эки эжеси же эки кызы болуп, алардын жашоосуна татыктуу шарт түзсө, мен алар менен бейиште бирге болом». Аллахтын элчиси дагы мындай деди: «Кимде-кимдин үч кызы болуп, аларды кийиндирип, ичиндирип, кам көрсө, ал сөзсүз бейишке татыктуу». Ислам, өздөрүнүн кыздарына ырайым кылгандарды мактап, ал үчүн бейиш убада кылынган.

Пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) кызы Фатиманы аябай жакшы көрүп, ал сезими сөзүндө да, ишинде да байкалып турчу. Айша (Аллах андан ыраазы болсун!) айтты: «Аллахтын элчиси (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) кызы Фатимага кылгандай мамилени эч кимден көргөн эмесмин. Фатима ага келип калган учурда, ал ордунан туруп, чекесинен сүйүп, өз жанына отургузчу. Ал эми пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) Фатиманыкына барганда, ал ордунан туруп, бетинен өөп, жанынан орун берчү».

Аял-өмүрлүк жар. Өмүрлүк жар – бул Жараткан Аллахтын аманаты, Аллахтын белеги, ал үчүн Ага ыраазычылык билдирип, жубайыңа сый жана урматтоо менен мамиле кылуу керек. Үйлөнүп жатып, Аллах менен келишим түзүп жаткандыгыңызды эсиңизден чыгарбаңыз, анткени, ал үчүн Анын алдында жооп бересиз. Кудуреттүү Аллах Ыйык Куранда айтат: «Ага байыр алууңар үчүн өзүңөрдөн жубай таратып, ортоңорго махабат жана мээримдүүлүк берип койгону да – Анын белгилеринен. Чындыгында, ой жүгүрткөн эл үчүн ушуларда белгилер бар» («Рум» сүрөөсү, 21-аят).

Биздин Эгебиз, Ыйык Курандын саптарында, жубайлардын ортосундагы мамиле боорукерликтин жана махабаттын негизинде түзүлүшүн түзмө-түз көрсөтүп турат. Эркектер менен аялдардын көз караштары дал келип, бири-бирин толуктап турушу зарыл. Үйлөнгөндөн кийин, алардын ортосунда махабат жана боорукерлик жаралат. Жубайлар жакындыктан жана пикир алышуудан канааттануу алып, бири-биринен тынчтыкты табышат. Натыйжасында, алар балдарды төрөп, өстүрүп, өздөрүнө көп пайда табышат.

«…Алар (аялдар) менен жакшы, туура мамиледе болгула…» («Ниса» сүрөөсү, 19-аят).
Аллах, эркектерге өз аялдары менен татыктуу жашоону буюруп, анын кетирген каталарына ырайымдуулук кылып, кечире билүүгө үндөгөн. Күйөөсү, аялынын жакшы жактарын, сапаттарын көрүүгө басым кылышы зарыл. Күйөөлөрү аялына кам көрүү менен бирге, ар дайым жакшы иштерди жасоого милдеттүү. Аялынын баардык муктаждыктарын күйөөсү камсыз кылат. Тактап айтканда, кийим-кече, материалдык чыгымдар жана башка керектөөлөр. Эркек өзүнүн жана аялынын абалына, жашап жаткан өлкөсүнүн жана доорунун өзгөчөлүгүнө жараша аялын камсыздоого милдеттүү.

Мухаммад пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) айткан:

«Чындыгында, бул дүйнө опаасыз, табылган нерсени колдонуп, андан ырахат алганың менен түбөлүктүү эмес. Эң жакшысы, бул дүйнөдөн адептүү, чынчыл жубайды табып, турмуш куруу».

Баардыгыбыздын сүйүктүү пайгамбарыбыз Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун) өз аялдарына эч качан кол көтөрүп, аларды чапкан эмес. Аларды эч качан сөз же башка нерсе кемсинтпей, коомдук иштерден бош убактысында, аларга өз колу менен тамак бергенди, үй тиричилигине жардам берип, сүт саап, кийим тигип, бут кийимдерди оңдогонду жакшы көргөн. Эгерде аялдарынын бири, төөгө мине албай жатса, тизелей калып, аларды мингизген, аларга акыйкат мамиле кылып, сүйүү сезимин билдирип турган.

Ислам эркектерди, өз энесине, эже-карындаштарына, кыздарына жана аялдарына кам көрүүнү милдеттендирет. Кудуреттүү Аллах эркек менен аялды, жан дүйнөлөр тынчтанышы үчүн жаратты. Эркек кандай гана бийиктиктерди багынтып, султан же президент болсун, бирок кечкисин үйүнө кайтып келгенде, тосуп ала турган адамы жок болсо, багынткан бийиктигинин баасы, баркы бир тыйынга татыбайт. Заманбап коомдо, үй-бүлөнүн баалуулугу жоголуп, жетимдердин, жалгыз бой аялдардын саны көбөйүп жатат. Көпчүлүгү, Аллах жолуна жихадга чыгуу – бул колуна курал алуу деп түшүнүшөт. Бирок, бүгүнкү күндө Аллах жолуна жихадга (жихад сөзүн арабчадан сөзмө-сөз которгондо – «ынтаа», «тырышчаактык» дегенди билдирет) чыгуу – бул бекем үй-бүлө түзүп, мекенге жана исламга берилген, чынчыл, мээримдүү, айткан сөзүнө турган балдарды жана неберелерди тарбиялап өстүрүү. Пайгамбарыбыз (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) айтты:

«Никеге туруу, үй-бүлө куруу – менин сүннөтүм, менин силерге калтырган керээзим. Кимде-ким менин сүннөтүмдөн баш тартса, ал биз менен эмес». «Үй-бүлө куруп, балдарды жана неберелерди тарбиялап өстүргүлө. Кыямат күнүндө, үммөттөрүмдүн саны менен сыймыктанам».
Он төрт кылым мурда, өз үммөттөрүн тарбиялап жатып, пайгамбарыбыз (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) керээз калтырды:
«Дин тутуучулардын арасында, жогорку адеп ахлакка жана жакшы мүнөзгө ээ болгондор мыктылардын катарында. Ал эми силердин араңардагы эң мыктылар, аялына жакшы мамиле кылгандар. Мен аялдарга мээримдүү мамиле кылууну керээз кылам, анткени, алар эне, эже, өмүрлүк жар жана кыз. Баардыгыбыз энеден жаралганыбызды эсибизден чыгарбайлы».

Мен, баардык эркектерди, аялдар жыл мезгилине карабастан, жүзүнөн бактылуулуктун учкундары жаркырап, сулуу, мээримдүү жана кубанычта болушу үчүн бар аракетин жумшоого чакырам. Эң башкысы, аялдарды сүйүп, аны менен бирге, сүйүктүү күйөө, бала жана жакын тууган болуубуз зарыл.



Намаз убактылары
3 февраль 2023г.
Багымдат
06:38
Күндүн чыгуу
08:15
Бешим
13:15
Аср
16:34
Шам
18:21
Куптан
19:36
Адис жооп берет
Сизди кызыктыргын суроого жооп издеп, же имам суроо берсеңиз болот.
Суроого жооп берген:

Кадыр Маликов