Биригүү. Агартуу. Жаратуу.
ислам журналы
С именем Аллаха, Милостивого и Милосердного. Ырайымдуу, Боорукер Аллахтын аты менен!
«Акыйкатта үммѳтүӊѳр бир эле үммѳт…» («Анбийа»сүрѳѳсү, 92-аят)
Намаз убактылары
19 ноябрь 2017г.
Багымдат
06:19
Күндүн чыгуу
07:58
Бешим
12:47
Аср
15:54
Шам
17:41
Куптан
18:56
Адис жооп берет
Сизди кызыктыргын суроого жооп издеп, же имам суроо берсеңиз болот.
Суроого жооп берген:

Кадыр Маликов


Аллахтын элчиси жана пайгамбары – Ибрахим (ага тынчтык болсун!)
Автору: Кадыр ажы Маликов / Жарыяланды: 3 ноябрь 2017

«Ибрахимге тынчтык! Акыйкатта, жакшы иштерди жасагандарды ушундай кылып сыйлайбыз. Анткени ал (Аллахка) ыйман келтирген пенделерибизден болчу» ( «Сааффат» сүрөөсү,109-111- аяттар).Меккедеги Ыйык Кааба, зыяратчылык (ажылык) жана курмандык чалуу жөрөлгөсү, Аллахтын элчиси жана пайгамбары – Ибрахимдин аты менен түздөн-түз байланыштуу. Исламда, Аллахтын элчиси жана пайгамбары, Ибрахим, ханифа дининин (бир кудайга ишенүү) алгачкы үгүтөөчүсү, арабдар менен жүүттөрдүн (еврей) түпкү атасы катары эсептелет.

null

Исламда, аны халил Аллах (Аллахтын досу), имам (диний коомчулуктун башчысы), ханиф (бир кудайга ишенүүгө багытоочу) деп аташат. Ыйык Куранда колдонулган «миллат Ибрахим» (Ибрахимдин дини) атоосу (термин), Аллахтын баардык пайгамбарларынын жана элчилеринин баштапкы бир кудайга баш коюусун түшүндүрүп, анын акыркысы Мухаммад пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!). Ибрахим (ага тынчтык болсун!) баардык пайгамбарлардын жана элчилердин атасы болуп эсептелет. Анын жүүттөрдүн арасындагы тукумдары (Израилдин балдары – Иаков, Иосиф, Захарий, Моисей, Иисус) жана арабдардагы тукумдары (Ысмайылдын балдары), акыркы элчи – Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!).

Ыйык Куранга ылайык, Ибрахимдин улуу баласы Ысмайыл, арабдардын уруу башчысы жана Мухаммад пайгамбардын (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) түзмө-түз бабасы болуп саналат. Инжилге (Библия) ылайык, Ысмайылдан Кедар төрөлүп, андан арабдардын 12 уруусу келип чыккан. Эски Осуятта, Аллах, Мусага: өз бир туугандарыңарга бетме-бет жашайсыңар (Ибрахимдин улуу баласы –Ысмайылдын тукумдары менен) – деп айтканы көрсөтүлөт. Ал эми, Ибрахимдин кичүү баласы – Исхак, жүүттөрдүн (еврей) уруу башчысы болгон. Исхактын баласынан, Иаков пайгамбар (Исраил) төрөлүп, анын 12 баласы (анын ичинде Иосиф да бар) болуп, алар Израилдин балдарынын (жүүттөрдүн) 12 уруусуна башчы болушкан.

Ибрахимдин (ага тынчтык болсун!) турмуш тарыхы, Куранда кеңири жазылган. Ибрахим, Вавилондун чыгышында жайгашкан, Ур шаарында жарык дүйнөгө келген. «Ан’аам» сүрөөсүнүн 74-аятында, Ибрахимдин атасы Азар деп көрсөтүлөт.

Ибрахим (ага тынчтык болсун!), жаш кезинен тартып эле, элге, Жараткан бирөө эле экенин жайбаракат ой жүгүртүү жана акыл-эс жолу менен далилдеген. Ошондуктан, аны Куранда ханиф (бир кудайга сыйынган, ишенимдүү) деп аташат. Ханифтер, Кудайга болгон ишенимге, ааламдын маани-маңызына ой-жүгүртүү жолу менен келишип, тар диний тайпанын түшүнүгүнө тиешелүү болушкан эмес. Мисалы, жүүттөр, Ибрахим пайгамбар иудей болгон деп эсептешет. Ал эми христиандар, Ибрахим (ага тынчтык болсун!) христианин болгон деп болгоолошот. Бирок, Инжилде, Ибрахимдин (Аврам) (ага тынчтык болсун!) кандайдыр-бир динге тийиштүү болгондугу жөнүндө маалымат жок. Ибрахим (ага тынчтык болсун!) иудей болгон эмес, анткени, иудаиздин дин катары (Тоорат, Талмуд) калыптанышы кийинчерээк ишке ашкан. Ушул себеп боюнча алганда, ал христианин да болушу мүмкүн эмес.

Куранда, Аллах жооп айтат: «Эй, Китеп ээлери! Ибрахим тууралуу эмнеге талашасыңар? Акылга келбейсиңерби? Чындыгында, Тоорат да, Инжил да андан кийин түшүрүлбөдү беле?! Эй, Силер маалыматыңар болгон нерсе тууралуу го талашып жатасыңар! А эмне үчүн өзүңөр билбеген нерселериңер тууралуу да талашасыңар? Аллах билет, силер билбейсиңер. Ибрахим иудей да, христиан да эмес, нагыз мусулман болчу. Шерик тутунуучулардан да эмес эле. Чындыгында, адамдардын Ибрахимге жакыны аны ээрчигендер – ушул пайгамбар жана ыймандуулар. Аллах – ыймандуулардын Коргоочусу» («Аалу Имран» сүрөөсү, 65-68-сүрөөлөр).

Мындан тышкары, Ибрахим (ага тынчтык болсун!), Куранда бир нече жолу мусулман (арабча муслим) деп аталат. Бирок, ал азыркы калыптагы исламды (Куран, шарият ж.б.) тутунган дегенди түшүндүрбөйт. «Муслим» сөзү, арабчадан «Бир Кудайга баш ийген» - дегенди түшүндүрөт. Ислам (Кудайга баш ийүү) – бул иудаизм же христианчылык сыяктуу, элдин же пайгамбардын, негиздеген же аны тутунган уруунун атынан аталбаган дин. Ошондуктан, ислам, баардык пайгамбарлар (Ибрахим, Муса, Иса (аларга тынчтык болсун!)) эмне максат менен келсе, алардын улантуучусу. Алардын баардыгы тутунуп, элге алып келген, диндин негизги эрежелеринин жыйындылары, бири-бирине окшош болуп, негизинде, бир кудайга ишенүү талабы жаткан. Кээ бир жөрөлгөлөр жана ченемдер гана бири-биринен айырмаланган.

Ибрахимдин чакырыгы (ага тынчтык болсун!)

Ибрахим пайгамбар (ага тынчтык болсун!) жаш кезинен тартып эле, элин бутпарастыктан баш тартып, Бир Кудайга ишенүүгө үндөгөн. Анын атасы, бутканага (храм) бут (идол) даярдоочу. Өзү Аллахтын пайгамбары болгондугуна карабастан, Ибрахим (ага тынчтык болсун!) атасын, Бир Жаратуучуга ишенүүгө, аябай кылдаттык менен чакырган. Бул учур боюнча, Куранда аят да бар. Анда, Аллах Ибрахимге (ага тынчтык болсун!) кайрылып, өз атасын, жылуу сөз жана акылмандык менен чакырууну буйруган.

Ал, Месопотамиянын жашоочуларына, алар сыйынып жаткан, асман телолору (Күн, Ай, жылдыздар) же буттар (идол), сыйынуу объектиси катары кабыл алынбашы керектигин, алар – болгону Аллах тарабынан жаратылып, анын эрки менен асманда жайгашканын, алардын үстүнөн, Аллах гана кудуреттүү экенин түшүндүргөн.

«Ал атасына жана өз коомуна:

“Бул силер табынып жаткан жаткандар эмне деген айкелдер?” –деген эле. Алар: “Биздин аталарыбыз да аларга табынганын биз билебиз” – дешти. Ал: “Силер да, силердин аталарыңар да анык адашууда болуп келишкен” – деди. Алар: “Чын эле акыйкат менен келдиңби, же сен оюн-тамаша кылуучулардансыңбы?” – дешти. “Ооба, силердин Эгеңер – асмандар менен жердин Эгеси, аларды Ал жараткан. Мен болсо бул тууралуу күбө болуучумун” - деди» («Анбийа» сүрөөсү, 52-56-сүрөөлөр).

Аллахтын пайгамбары Ибрахим (ага тынчтык болсун!), өзүнүн элине, алар табынып жүргөн буттардын (идол) пайдасыздыгын жана жардам бере албастыгын, так-таасын далилдеди. Ал баардык буттарды (идол) талкалап, эл кадырлаган, башкы бутту (идол) калтырып койду. Эл майрамдан кайтып келе жатып, алар кадырлап табынган буттардын (идол) баардыгы талкаланып, бүлүнүп жатканын көрүштү. Бул ишке, алар Ибрахимди (ага тынчтык болсун!) күнөөлөй башташты. Анда ал, сактап койгон бутту (идол) көрсөтүп, мындай деди: «Мунун баарын кылган ушул. Эгер ал сүйлөй алса, ушундан сурап алгыла». Шаардыктар, Ибрахимге (ага тынчтык болсун!) жооп таба албай калышты. Буттар (идол) сүйлөй албаса, кантип жооп алышмак же өздөрү бир нерсе кылганга жөндөмсүз болушса. Ошондо, Ибрахим адамдарга, жада калса, сүйлөй албаган, өзүн коргоого жөндөмсүз, пайдасы же зыяны жок нерсеге табынуунун кажети жок экендигин түшүндүрүп баштады.

Ибрахим (ага тынчтык болсун!) Вавилондун падышасы, Нимродду жалгыз Аллахка табынууга чакырганда, Нимрод өзү кудай экенин билдирди. Ибрахим (ага тынчтык болсун!), падыша Нимрод менен талашып-тартышып, Бир Жараткандын шексиз бар экендигин далилдей алды.

Каарданган падыша Нимрод, Ибрахимди (ага тынчтык болсун!) кармап келип, тирүүлөй өртөөгө буйрук берди. Жашоочулар, чоң чуңкурга отун чогултушуп, аны тутантышты да, Ибрахим пайгамбарды, жаанын огун ыргытуучу курулмага байлап (катапульта), отко ыргытышты. Бирок, Кудуреттүү Аллах өз кереметин (му’жиза) көрсөттү: «от өзүнүн табын жоготуп, Ибрахим (ага тынчтык болсун) үчүн салкын болуп калды». «Алар: “Эгер бул ишке жарасаңар, аны өрттөгүлө жана кудайларыңарга жардам бергиле” –дешти. Биз: “Эй, от! Ибрахимге салкын жана саламат бол” - дедик» («Анбийа» сүрөөсү, 68-69-аяттар).

Ибрахим (ага тынчтык болсун!) жана анын Аллах менен осуяты

Ыйык Куранга ылайык, Ибрахимге (ага тынчтык болсун!), Лута элин (Содом жана Гомора) жазалоого келген, периштелер жолугуп, анын карган аялы, Сарра уул төрөп (Исхак) берерин кабарлашат. Бул учурда, Ибрахимдин (ага тынчтык болсун!) египеттик аялы, Хажардан төрөлгөн, улуу уулу Ысмайыл болгон. Эски Осуятта, Ысмайыл менен анын энесинин тарыхынын башталышы эскерилип, анда Сарра, кызганычтын кесепетинен, аларды жоготууну суранат. Бирок исламга чейинки, араб салтында, бул тема кеңири айтылат. Бул салтка ылайык, Хажар менен Ысмайыл, Ибрахим (ага тынчтык болсун!) тарабынан, азыркы Мекке турган аймакка калтырылган. Так ушул өрөөнгө, Ибрахим (ага тынчтык болсун!), аялы Хажарды жана жаңы төрөлгөн баласы Ысмайылды – араб элин алып келип, андан акыркы пайгамбар жана элчи Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун!) жаралышы үчүн, Аллахтын буйругу менен, жылаңач, араб ысыгына какталган, эки дөңсөөнүн ортосундагы колотко таштаган.

Инжилде (Библия), Жараткандын аны тынчтандырганы айтылат:

«Өз балаң жана күңүң үчүн капа болбо… Анын уулун, Мен элдин уруу башчысы кылам, чындыгында, ал сенин уругуңдан».

Ибрахим (ага тынчтык болсун!) тарабынан чөлдө калтырылган, Хаджар менен жаңы төрөлгөн Ысмайыл өлүп калышкан жок. Суу талап кылган наристе, улам катуулап ыйлаган сайын, Хажардын айласы кетип, Аллахтан жардам сурады. Өзүнүн үзүлүп бараткан баласын көргөн Хажар, Сафа жана Марва дөнсөөлөрүнүн ортосунда суу издеп, чуркап жүрдү. Аллах периштени жиберип, анын канатынын соккусунан, Ысмайылдын бутунун алдынан, Замзам булагы оргуштап чыга баштады. Суу кумга сиңип кетпеши үчүн, Хажар булактын айланасына, кумдан тосмо жасады. Бара-бара суунун атырылганы токтоп, булак кудукка айланды. Ошол күндөн тартып, ал Замзам деген ат менен белгилүү.

Арадан жылдар өтүп, Аллах Ибрахимге (ага тынчтык болсун!), бүткүл дүйнөлүк суу каптоодон кийин, талкаланган Аллахтын Үйүн (Адам тарабынан курулган алгачкы мечит) калыбына келтирүү буйругун берген. Ибрахим (ага тынчтык болсун!), баласы Ысмайылдын жардамы менен, Меккедеги Каабаны калыбына келтирген. Так ушул мезгилде, ал түш көрүп, анда Аллах, сыноо иретинде, баласы Ысмайылды курмандыкка чалууну талап кылганы боюнча аян алган. Шайтан, Ибрахимди (ага тынчтык болсун!) жолунан адаштырып, аны тил албоого түрткөн. Бирок, Ибрахим (ага тынчтык болсун!) аны Жамарат жеринде ташка алып кубалаган (ажылык учурунда, зыяратчылар, шайтанды таш менен чабуунун символу катары, таш ыргытышат). Ошол мезгилден тартып, шайтанга «рожиим» («таш менен чабылган») аталышы бекиген.

Атасы менен баласы, курмандык кылууга даяр эле. Бирок Аллах сыноону токтоткон. Баласынын кекиртегине бычакты такап, мууздай турган болгондо, бычактын мизи майтарылып, Ибрахимдин колдору кыймылдабай калган. Ошол маалда, Аллахтын үнү жаңырган: «Эй, Ибрахим! Сен менин эркимди аткардың!». Бейиш бакчаларынан тартууланган козу, ошол күнү, Кудайдын алдындагы чыныгы курмандык болгон.

Бул жөнүндө, Куранда мындай баяндалат: «“Уулум! Сени түшүмдө мууздап (курмандыкка чалып) жатыптырмын. Ойлонуп көрчү. Буга кандай карайсың?” – деди. Ал: “Оо Атаке! Сага (Аллахтан) кандай буйрук келсе, ошону аткар. Аллах кааласа, менин сабырдуулардан экендигимди табасың” –деди. Ошентип экөө тең Аллахка моюн сунушуп, атасы аны чекеси менен жаткызды. Биз ага үн салдык: “Эй, Ибрахим”. “Ырасында сен, түшүңдү чындыкка чыгардың. Албетте, Биз жакшы иштерди жасагандарды ушундай сыйлайбыз”. Чындыгында, бул ачык сыноо эле. Аны бир чоң курмандык менен алмаштырдык» («Сааффат» сүрөөсү, 102-107-аяттар).

Ошол күндөн тартып, ажылык бүткөндөн кийин, баардык мусулмандар Курман айтта, үй жаныбарларынын ичинен, Аллахтын ысымына багыштап, курмандык чалышат. Куран жана Сүннөт, курмандык чалуу, Жараткан Аллахка моюн сунуунун жана табынуунун эң бийик түрлөрү экенин так көрсөтөт. Ажылыктын баардык жөрөлгөлөрү, Ибрахимдин (ага тынчтык болсун!) жана анын үй-бүлөсүнүн өмүрүнүн ар кайсы мезгилдерин эске салат. Хажардын, Сафа менен Марва дөңсөөлөрүнүн ортосунда суу издеп чуркаганы, шайтан менен күрөш жана баласынын ордуна, ак козуну курмандыкка чалуу жана башкалар. Ошентип, Ибрахим пайгамбар (ага тынчтык болсун!), чыныгы бир кудайга ишенүүнү калыптандыруунун жана осуяттарга кайтып келүүнүн айкын белгиси болуп саналат. Ылакаптарга ылайык, Ибрахим пайгамбардын (ага тынчтык болсун!) мүрзөсү, Палестинанын Хеврон шаарында орун алган. Ал мусулмандардын жана иудейлердин эң барктуу ыйык жайларынын катарына кирет.



Башка макалалар
Дагы кѳрсѳтүү